Entegrasyon ne tenê peyveke siyasî yan aborî ye. Ew pêvajoyeke kûr a mirovî, civakî û dîrokî ye. Wateya wê ya herî sade, “Parçeyên cuda anîna ba hev û kirina yek e.” Lê di rastiyê de, ew rêwîtiyek dirêj, bi êş û hêvî ye.
ENTEGRASYON ÇI YE?
Gelek caran entegrasyon bi “asîmîlasyonê” tê tevlîhevkirin. Lê cudahiya di navbera wan de gelek mezin e. Entegrasyon ew e ku dibêje nasnameya xwe biparêze û bi min re bijî, pirrengî di nava yekîtiyê de, em ê bi hev re bibin tiştekî nû. Asîmîlasyon ew e ku dibêje nasnameya xwe bihêlîne û bibe mîna min, yekrengî helandin e, tê bibî em.
Entegrasyon ya rastî wekî orkestrayekê ye. Keman dev ji dengê xwe bernade da ku bibe bilûr. Lê hemû bi hev re mûzîkekê çêdikin ku kes nikare bi tenê çêbike. Entegrasyon eynî wisa ye.
QADÊN ENTEGRASYONÊ:
- Entegrasyona Siyasî: Dewlet an jî herêmên cuda biryar didin ku hin desthilatên xwe bidin saziyek hevpar. Mînak Yekîtiya Ewropayê, parlamentoyek hevpar, sînorên vekirî, lê ziman û çanda her welatî dimîne.
- Entegrasyona Aborî: Rakirina bacên gumrikê, pereyê hevpar, bazara azad. Armanc ew e bi rêya bazirganiyê her kes dewlemendtir bibe.
- Entegrasyona Civakî: Ev ya herî zehmet e. Gava koçber, kêmnetewe, an komên cuda yên civakekê dibin parçeyek çalak ji jiyana giştî. Ne tenê bi rûniştinê, bi beşdarbûnê; di dibistan, kar, siyaset û çandê de.
- Entegrasyona Çandî: Gava du çand li hev rast tên û ji hev fêr dibin. Xwarin, mûzîk, wêje û adatên hev digirin. Bajarê wekî Hewlêr, Amed, Dihokê bi sedsalan navendên entegrasyona çandî bûn. Kurd, Ereb, Asûrî, Ermenî bi hev re jiyan.
- Entegrasyona Dijîtal: Îro sînorên herî zû têne rakirin li ser înternêtê ne. Ciwanekî Qamişlo û yê Berlînê di heman lîskê de, li ser heman mijarê diaxivin.
QONAXÊN PÊVAJOYA ENTEGRASYONÊ
Qonaxa Têkiliyan: Aliyên cuda hev nas dikin. Bazirganî dest pê dike, tûrîzm çêdibe. Hê guman heye, “Gelo ew xetere ne?”
Qonaxa Hevkariyê: Ji bo berjewendiyeke hevpar, projeyên biçûk bi hev re tên kirin. Rêyek bi hev re tê çêkirin, li hember karesatekê hevkarî tê kirin. Bawerî hêdî hêdî çêdibe.
Qonaxa Girêdanê: Saziyên hevpar tên avakirin. Qanûn tên guhertin da ku astengî rabin. Pere, mirov û fikir hêsantir diçin û tên.
Qonaxa Yekgirtinê: Hestek “em ê” çêdibe. Nasnameya kevn namire, lê nasnameyek nû lê zêde dibe.
Qonaxa Hevgirtina Temam: Cudahî dibe çavkaniya dewlemendiyê, ne sedema şer. Mîna Swîsreyê, 4 ziman, 4 çand lê yek welat û yek pasaport.
Piraniya civakan di qonaxa 2 û 3 de asê dimînin. Dabeşbûna ji “hevalbendî” ji bo “yekîtiyê” cesaretê dixwaze.
ASTENGIYÊN LI PÊŞIYA ENTEGRASYONÊ
a- Netewperestiya Teng
b- Neheqiya Aborî
c- Bîra Dîrokî ya Birîndar
JI BO GELÊ KURD ENTEGRASYON
Ji bo me Kurdan, Entegrasyon pirsek hebûnî ye. Em li 4 parçeyên Kurdistanê ne, her yek di nava dewletek cuda de entegre bûye. Lê di heman demê de, em bi xwe civakeke pirrengin: Soran, Kurmanc, Dimilî, Êzidî, Misliman, Xiristiyan.
Du Entegrasyon li pêşiya me hene
- Entegrasyona Navxweyî: Gelo em dikarin yekîtiya xwe ava bikin bêyî ku cudahiyên xwe rakin? Gelo Kurmancek û Soranek dikarin bi hev re bixebitin bêyî ku yek zaravayê xwe li ser yê din ferz bike? Ev ceribandina me ya herî mezin e.
- Entegrasyona Derve: Gelo em dikarin bi gelê cîran -Ereb, Tirk, Fars, Asûrî- re bi awayekî wekhev bijîn? Ne weke bindest, ne jî weke serdest, lê wekî şirîk.
Rîsk: Eger em Entegrasyonê bi asîmîlasyonê tevlîhev bikin, em ê xwe winda bikin.
Derfet: Eger em Entegrasyona rastî pêk bînin, em dikarin bibin pirek di navbera Rojhilat û Rojava de. Cihê me yê cografî qedera me ye.
Gotina Dawî: Entegrasyon ne teslîmbûn e. Ew hunera bi hev re jiyanê ye bêyî ku tu xwe bikujî. Ew cesareta gotina “Nasnameya min têra xwe xurt e ku ji ya te natirse” ye.
