Bi armanca naskirina maf û daxwazên jinan a di destûra nû ya Sûriyê de Encumana Adaletê ya Jinê û Desteya Hiqûq û Edaletê, foruma mafnasî ya şêwermendiyê li dar dixe. Ji rêxistinên jinan, yekîtiya parêzeran, Koordînasyona Jinê ya Rêveberiya Xweseriya Demokratîk û nûnerên saziyên civaka sivîl jî di nav de gelek jin di forumê de amade ne.
Endama Komîteya Amadekar a Forûma Mafnasî ya Şêwermendî Mizgîn Hesen axaftina vekirinê kir. Mizgîn Hesen diyar kir ku li bi rêya vê forûmê daxwaz û mafên jinê yên di destûra nû ya Sûriyê de ewê nîqaş bikin û wiha got: “Ev forûm ji aliyê Encûmena Adaletê ya Jinê û Desteya Hiqûq û Edaletê ya Bakûr û Rojhilatê Sûriyê ve hat lidarxistin. Tê de bi dehan jinên ji rêxistinên jinan, nûnerên saziyên civaka sivîl û Yekîtiya Parêzeran amade bûn. Bi riya vê forûmê em dikarin bighên daxwaz û mafê jinan di hundirê destûra nû ya Sûriyê de. Di vê pêvajoyê de ev yek girîng e. Ji ber ku di demên pêş de kongreyek neteweyî ji bo nivîsandina destûrê were avakirin, ewê rola jinê tê de esas û girîng be. Ev ji bo parastina maf û deskeftiyên jinan a li Bakûr û Rojhilatê Sûriyê girîng e.”
Beşdaran di navbêna û nîqaşên li ser Rola Bakurê û rojhilatê herêma Kurdistanê de, û rola yekîneyên Parastina Sûriyê, û tirsa pêkanîna mecbûrên Kurdistanê, û tirsa hêmanên herêmê, û tirsa pêkhatên herêmê Destûra nû ya Sûrî.
Di hevdîtinê de her wiha li ser pêwîstiya dayîna mafên rêxistinên jinan ên dadwerî û desteserkirina dadweriyê, redkirina cudakariya zayendî û nûnertiya jinan ji sedî 50 di dadweriyê de, ji bilî warên din, û terxankirina %20 ji bûdceya dewletê bi armanca bihêzkirina jinan di warê aborî de ji bo pêşxistina wan hat kirin.
Di dawiya forumê de, daxwazên jinên Bakur û Rojhilatê Sûriyê di destûra Sûriyê ya paşerojê de ji aliyê endama Komîsyona Maf û Edaletê ya Bakur û Rojhilatê Sûriyê Mardiya Hesen ve hatin xwendin.
encamname wihaye:
Jinên Sûriyê bi siyaseteke biçûkxistinê û înkarkirina rola xwe ya bingehîn di jiyana civaka Sûriyê de di bin serweriya rejîma Bees de li Sûriyê, tevî hebûna şarezayên bilind û asta akademîk û çandî ya baş a jinên Sûriyê, ew ji gelek derfetên kar ên îdarî û siyasî bêpar man. urf û adetên civakî yên ku jinan di pileya xwe de ji mêran kêmtir dike, di ronahiya kirîza Sûriyê de ev bêbextî zêde bûye ji ber ku komên çekdar ku dest danîne ser hin herêmên Sûriyê û xwedî îdyolojiyên tundrew ên mîna DAIŞ û yên din, binpêkirin û dûrxistina jinan ji aborî, siyaset û mafê xwe ve jin girtin, xwedîkirin û firotin.
Jin bi îstîsmarkirina wan, girtin, û neçarkirina li malên wan bê guhdan li îrade û xwestekên wan, tevî hebûna rêxistinên Jinan ên ku doza azadiyê dikin û dixebitin ku dest ji tundî û çewisandinê berdin, rejîma heyî her tişt ji destê xwe kir ji bo veşartina dengê jinan û hêza wan a civakî, girtin, îşkencekirin, zindankirin, windakirin û bi darê zorê koçberkirin.
Jinên Sûriyeyî (Kurd, Ereb, Suryan, Tirkmen, Çerkez û hwd.) li Bakur û Rojhilatê Sûriyê hişt ku bi hemû hêz û îradeya xwe di pêşengtiya şoreşa azadiyê de, bêyî tirs û xof ji bo guhertinê û bidestxistina mafên xwe têbikoşin û bi israrin ku rola pêşengiyê di guhertina rejîmê û li hemberî siyaseta dûrxistinê de li Suriya Nû de bilîzin.
Di encama wan qurbaniyên mezin û mafên ku wan di vê devera cografî de bi dest xistin ji bo garantîkirina azadî û mafên jinan di destûra Sûriyê ya nû de, xwedî nerînekê li ser şeklê Sûriyeya pêşerojê, Sûriyeya ku jin dixwazin tê de bijîn û avakirina wê de beşdar bin. bi şêwazekî ku we li gora qurbaniyên salên borî yên şerê Sûriyê da, û beşdarbûna di projeya pêkanîna aştiyê li ser bingehek wekhev û avakirina Sûriyeke demokratîk û piralî ku rêzê li azadiya jinan û pêkhateyan bigire.
Li gorî vê yekê, îradeya jinên Bakur û Rojhilatê Sûriyê bi rêzek daxwaz û nêrînên di destûra bingehîn a nû ya Sûriyê de hatiye bi rê ve birin ku ev in:
Prensîbên bingehîn:
1- Destûr ji aliyê jin û mêrên Sûriyê ve bê nivîsandin û komîteyeke destûrî ku ji her du zayendan pêk tê bi rêjeyeke wekhev bê avakirin.
2- Sîstema desthilatdariya Sûriyê divê sîstemeke parlemanî ya komarî (federal) be ku xwe bispêre pirrengî, nenavendî û demokrasiyê.
3- Sûriya pir etnîkî, mezhebî, olî û pirçandî ye, sembola jiyana hevbeş e û divê navê wê jî van taybetmendiyan hilgire nav xwe.
4- Cudabûna ol ji dewletê.
5- Divê herî zêde girîngî bidin pergala jîngeh û civakî.
6- Piştgirî û pêşxistina aboriya jinan
7- Destûr hemû mafên siyasî, aborî, civakî û çandî yên gelê Kurd û Suryan Aşûrî û mafê berevaniya rewa û parastina taybetmendiyên dîrokî û pêkhateyên demografî yên resen ên herêmên Kurdî û hemû pêkhateyan…).
8- Zimanê kurdî, erebî û suryanî zimanên fermî yên dewleta Sûriyê ne.
9- Mafê her welatiyekî jin û mêr heye ku di hemû qonaxên xwendinê de bi zimanê xwe yê zikmakî hîn bibe û hîn bike, li gorî rêjeya nifûsa her herêmê bibe zimanê fermî.
10- Divê mufredatên dibistanan li gorî bi hevre jiyana gelan û wekheviyê, redkirina tundî û nefretê, dûrxistina wêneya qalibê jinê û bêbandorkirina wê ji bîrdoziyên olî û siyasî û li ser bingehê pisporiya zanistî were guhertin û bigihêje rengekî ku bibe alîkar ji bo pêşketina welat.
11- Hemwelatîbûn mafek e ji bo her jin û mêrekî Sûrî, ji holê rakirina cudahiyê di navbera jin û mêrên sûrî de, mafê jinan heye ku neteweya sûrî bidin zarok û hevjînên xwe bê cudahî.
12- Dewlemendî û samanên xwezayî milkê civakê ne, li gorî hewcedariyên xwe û bi awayekî adilane tên bikaranîn û sermayekirin, ji bo avakirina aboriyeke ku pêşketineke domdar û hevseng pêk tîne.
13- Di hemû waran de wekheviya rastî ya jin û mêran.
14- Hevgirtina wekheviya di navbera mezheb, ol, netewên cuda li Sûriyê û redkirina gotinên nefretê û sûcdarkirina wê.
15- Dabînkirina serxwebûna dezgeha dadwerî û cudabûna wê ji desthilata cîbicîkar û yasadanînê.
16- Ji bilî ku di qanûnê de hatiye diyarkirin tu sûc û ceza tune ye û kuştina jinan tawaneke tam e, û di kuştina jinan de tu hincetên destûr û sivikker nayên qedexekirin.
17- Ciwan hêza bi bandor û pêşeng a civakê ne.
18- Pabendbûna bi peyman, destûr û hevpeymanên têkildarî jinan
19- Piratîkkirina rola wekhev a jinan di pêkanîna dadweriya veguhêz de
20- Dabînkirina %50 ji jinan di komîteya amadekirina destûra nû ya Sûriyê de.
Maf û azadî:
21- Mafê jiyanê pîroz e û cezayê îdamê tê rakirin.
22- Azadiya bawerî, raman û ol ji bo hemûyan.
23- Azadiya raman û derbirînê.
24- Di hemû warên jiyana siyasî, îdarî, dadwerî, dîplomatîk, aborî, civakî û çandî de ji %50 nûneratiya jinan bê misogerkirin û mafê jinan heye ku posta Serokatiyê werbigire.
25- Pejirandina prensîba serokatiya hevbeş di hemû dezgehan de, di serî de Serokatiya Komarê.
26- Divê posta Serokatiya Komarê ji bo heyamek çar salan were dagirtin û her kesê ku wî wezîfedar bike yan jî tê de cih bigire, tenê ji bo cara duyemîn mafê hilbijartinê heye.
27- Mafê jinan heye ku partiyên siyasî, komele û rêxistinên jinan ava bikin, û mafê wan heye ku rêxistinên (yekîneyên) leşkerî yên taybet bi serkirdeyên jin, di nava artêşa Sûriyê ya paşerojê de ava bikin, û mafê wan heye ku hêzên ewlekariya navxweyî û yên din damezrînin ji bo parastin û berevaniya jinan.
28- Meclisa Jinan forma rêxistina konfederal a jinan li ser asta Sûriyê ye û nûnertiya hemû jin, rêxistin û tevgerên jinan li Sûriyê dike.
29- Divê serok û serokê komarê nebe fermandarê artêşê û hêzên çekdar û divê komîteyek karmendî hebe ku tê de kotayek diyarkirî ya jinan hebe û ew deste ji aliyê wezîrê berevaniyê yê mêr yan jin ve were birêvebirin.
30- Divê di nava hikûmetê de Wezaretek ji bo Karûbarên Jinan hebe.
31- Her cure cudakariya li ser jinan qedexe ye, divê hemû qanûn û qanûnên ku cudakariya li ser jinan ferz dikin, bên rakirin.
32- Tundiya li ser jinê bi her şêweyî, di nav de şîdeta nav malê, qedexe ye.
33- Her cure bazirganî û îstismarkirina jinan qedexe ye.
34- Di nava malbatê de di her tiştê ku girêdayî mîras, zewac, hevberdan û bandorên wan de ye, mafên wekhev ji jinan re tê dayîn.
35- Di derxistina qanûnên ku bandorê li mafên wan dike, îradeya jinan xala yekem û bingehîn e.
36- Ji bûdceya salane ya dewletê %10 ji bo bihêzkirina jinan di warê aborî de û %10 ji bûdceyê jî ji bo perwerdekirina jinan bê veqetandin.
37- Dewlet temînata zikmakî û zaroktiyê dide.
38- Berjewendiya herî baş a zarokan di hemû rewşan de girîngiya bingehîn e û divê dewlet bi vê yekê bipejirîne ku dayiktî karekî civakî ye û mezinkirina zarokan berpirsiyariyek hevpar di navbera dê û bav de ye.
39- Rêgirtin li karkirina zarokan û anîna wan di nav hêzên leşkerî de.
40- Dewlet ji bo jin û zarokan ewlekariya tenduristî û civakî garantî bike.
41- Mafê zarokê heye ku ji raya wî re rêz were girtin û xwe bi azadî îfade bike.
42- Xurtkirina rola rêxistinên civaka sivîl, piştgirî û pêşxistina wan.
43- Kesên xwedî pêdiviyên taybet mafê jiyaneke minasib û ewlekarî û dabînkirina hemû şiyanên pêwîst ji bo beşdarbûna derûnî û bedenî di hemû warên jiyanê de hene.
44- Kal û pîr hafizeya civakê ne û di jiyanê de xwediyê zanîn û ezmûnê ne û mafê wan yê ewlekariya civakî û tenduristiyê heye û di hemû warên jiyanê de beşdar bibin.
45- Mafê her kesî heye ku di jîngeheke paqij û saxlem de bijî û ji bo parastina jîngehê divê yasa hebin.
46- Di pêvajoya aştiya Sûriyeyê û avakirina Sûriyeyê de divê jin tevlîbûn û rola xwe bilîze.
47- Vegerandina yasaya birêkûpêkkirina karûbarên jin û malbatê
Foruma Şêwirmendiyê ya mafên mirovan li ser daxwazên jinan di destûra nû ya Sûriyê de
Hisiça li
