Platforma Çalakiyên Hevbeş û rêxistinên jinan komxebatek li dar xist

Platforma Çalakiyên Hevbeş û rêxistinên jinan ên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê komxebatek bi diruşmeya “Pêvgiriya jinên Sûriyê: Bingeha Rawestandina Komkujiyên Jinan li Peravê”ye li Parka Mişwar a taxa Til Hecer a bajarê Hesekê hat li dar xistin. Bi dehan nûnerên rêxistinên jinan, partiyên siyasî, hiqûqî û pêkhateyên Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê Kurd, Ereb, Suryan, Ermen û Êzidî û hevseroka Meclisa Rêveber a Rêveberiya Xweseriya Demokratîk Evîn Siwêd di komxebatê de amade bûn.

Di komxebatê de li ser mijarên “Komkujiyên li ser jinan çêdibin” û “Helwesta jinan a li hemberî danezana destûra Sûriyeyê” nîqaş hatin kirin.
Piştî rêzgirtinê, endama Koordînasyona Meclisa Jinan a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê Sebah Şabo got Sûriye dê bi nêrîn û mêjiyê jinan were avakirin û wiha dewam kir: “Piştî guhertinên ku pêk hatin û hebûna kesên destên wan di xwînrijandina jinên Sûriyeyê di hikumeta demkî ya nû de xeter û metirsî çêbû. Komkujiya li peravên Sûriyeyê pêk tê dîrok xwe dubare dike lewma îro em wek jin hevgirtina xwe ava dikin da ku em rê li ber van komkujiyan bigirin. Banga me ji tevahî jinên Sûriyeyê re ku bi yekitî û hevgirtina jinan ji bo ku em rê li ber van komkujiyan bigirin. Em spasiya Rêveberiya Xweser dikin ku di vê pêvajoyê de xwedî li civaka peravê Sûriyeyê derket û alîkarî pêşkêş kir.”
Paşê mijara yekem a bi sernavê “Komkujiyên li ser jinan pêk tên” ji aliyê endama Kombûna Jinên Zenûbiya Şehrezad Casim ve hat birêvebirin. Şehrezad wiha got: “Vê komxebatê ne tenê ji bo em behsa komkujiyan bikin me li dar xist. Em tekez dikin ku rastî berpirsyariya me ye û bêdengî şerm e, hevgirtina jinan wê bersiva kiryarên tunekirinê be. Tiştên ku duh li Efrîn, Şengal, Serêkaniyê û Girê Spî pêk hat îro li peravên Sûriyeyê pêk tên. Têkoşîna ji bo wekhevî û edaletê nayê perçekirin, lewma îro em van komkujiyan qebûl nakin û banga hevgirtina jinan dikin.”

Dûre 3 jinên ji peravên Sûriyeyê bi rêya WhatsAppê beşdarî komxebatê bûn û banga alîkariyê ji bo şêniyên li peravên Sûriyeyê kir û got: “Çi qas zor û zehmet e jin bi çavên xwe kuştina zarok, xwişk û birayên xwe bibîne. Ev kesên ku komkuji pêk tînin Tirk in. Jin dê çawa jiyana xwe berdewam bikin piştî hovîtiya ku bi çavên xwe dîtin. Tu ol û bawerî van kiryaran qebûl nake, em û hemû jinên Sûriyeyê nikarin di bin pergal û bîrdoziyeke wiha de bijîn. Di demeke ku hêviya me bi jiyana azad a li ser axa me heye de, em rastî komkujiyan di bin navê ola îslamê de hatin. Niha xelkên ku li peravên Sûriyeyê dijîn û ji komkujiyan xelas bûn ji birçîna dimirin. Niha siyaseta birçîhiştinê didin meşandin em banga alîkariyê dikin. Eger mirovahî hebe divê her kes bi wijdan be û bibe alîkar.”

‘PÊWISTIYA SÛRIYEYÊ BI DESTÛREKE KU MAFÊN JIN Û PÊKHATEYAN BIPARÊZE HEYE’
Mijara duyamîn bi sernavê “Helwesta jinan li hemberî danezana destûra Sûriyeyê” ji aliyê endama Koordînasyona Meclisa Jinan a Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê, Emîna Omer ve hat birêvebirin û wiha axivî: “Piştî 54 salan îlankirina destûrê rê li ber gelek komkujiyan vekir. Îlankirina destûra Sûriyeyê metirsî û xeterê li ser gelê Sûriyeyê çêkiriye ji ber ku destûr ne bi nêrîna gel hat nivîsandin û mafên gelan neparast. Ev destûr nasnameya rengîn a xelkên Sûriyeyê red dike. Di destûrê de navê komara Ereb a Sûriyeyê nehat guhertin û ev nerazîbûn ji aliyê pêkhateyan derxist holê ji ber ku li Sûriyeyê ne tenê Ereb hene, Kurd, Ermen, Suryan, Elewî hene, lewma ev destûr ne bi rengekî qanûnî û edalet hatiye çêkirin. Komkujiyên ku îro li peravên Sûriyeyê pêk tên û bêdengî û nelîstina rola hikûmeta demkî li hemberî van komkujiyan nayê qebûlkirin. Di destûrê de weheviya jin û mêr tune ye û rola jinan hatiye redkirin. Em weke jin evqas sal e tê dikoşin û berxwedanê didin meşandin, bang dikin ku destûreke nû ji Sûriyeyê were amadekirin ku ne navendî be û mafên her pêkhateyê tê de were parastin.”

Komxebat bi encamnameyê bi dawî bû. Xalên sereke yên di encamnameyê de cih girtin wiha ne:

*Damezirandina komîteyên lêkolîn û çavdêriyê yên navdewletî yên serbixwe ji bo belgekirina hemû binpêkirin û komkujiyên ku li ser jin û zarokan li peravên Sûriyeyê tê kirin û li gorî pîvanên zagonên navdewletî û berpirsên wê divê ji dadgehê re were şandin .

*Bicihanîna biryara 2254’an a Konseya Ewlehiyê ya ji bo pêkanîna agirbestê û pêkanîna rola jinan di qada siyasî û hemû qadên din de.

*Divê zexteke navneteweyî li ser biryara 1325’an Konseya Ewlehiyê ya ji bo parastina mafên jinan hebe.

*Destûra ku ji aliyê hikûmeta demkî ve hat ragihandin divê were sekinandin û guhertin û destûreke nû ya ku mafên jinan û pêkhateyan tê de tê parastin, were nivîsandin.

*Avakirina yekitiyê û hevgirtina jinên Sûriyeyê ku bi vê yekitiyê jin bikarin rêveberiya vê pêvajoyê bikin û mafên xwe biparêzin.

*Divê mafên hemû pêkhateyan werin parastin di bin sîwana zagoneke neteweyî de ji ku rê li ber hemû kiryar û siyasetên qirkirinê were girtin.

*Pergala Rêveberiya Xweser mînaka hevgirtin û jiyana hevbeş a di nava pêkahteyan de ye û tecrubeyek çareserî û avakirinê bi xwe re tîne.

Forûma diyalogê ya Platforma Hevbeş a Tevger û Rêxistinên Jinan bi çend pêşniyarên girîng bi dawî bû û bal kişand ser pêwîstiya bi hêzkirina jinan û misogerkirina rola wê ya aktîf di biryargirtinê de. Herwiha tekezî li ser giringiya avakirina komîteyên lêkolîn û çavdêriyê yên navdewletî yên serbixwe ji bo belgekirina binpêkirin û komkujiyên ku li dijî jinan û komên cuda li Sûriyê tên kirin, kir.
Bi hêzkirina rola jinan di biryargirtinê de… Yek ji pêşniyarên herî girîng ên Foruma Rêxistinên Jinan bû:

1-Damezirandina komîteyên lêkolîn û çavdêriyê yên navdewletî yên serbixwe ji bo belgekirina hemû binpêkirin û komkujiyên ku li ser jin û komên etnîkî li beravên Sûriyê tên kirin, li gorî pîvanên yasaya navdewletî, û şandina berpirsan bo dadgehên şareza ji bo pêkanîna dadmendî û berpirsiyariyê.
2- Paqijkirina bidestxistina dadweriya veguhêz û cezakirina sûcdaran, bi rêya mekanîzmayên qanûnî yên berfireh ku tazmînata qurbaniyan dihewîne, û misogerkirina ku tawan dubare nebin bi rêya reformên siyasî, yasayî û civakî yên ku mafên mirovan bilind dikin.
3- Cîbicîkirina biryara destura Ewlekariyê a 2254 wek çarçoveyeke girêdaye ji bo bidestxistina agirbesteke berfireh, bidawîkirina aloziyê, û misogerkirina beşdariya jinan di proseya siyasî de, bi mercê ku ew biryareke berfireh, demokratîk û neveşartî be, daku daxwazên hemû gelê Sûriyê nîşan bide.
4- Zexta navneteweyî ji bo cîbicîkirina biryara desturê a Ewlekariyê ya 1325 a derbarê parastina jinan di şerên çekdar de.
5- Desthilatdarkirina jinan û misogerkirina rola wan a bibandor di biryargirtin û avakirina aşitiyê de bi rêya siyaset û yasayên girêdaye ku gihêştina jinan bo postên serkirdayetiyê zêde dike û beşdariya tam di avakirina Sûriyê de li ser bingehên adil û demokratîk misoger dike.
6- Betalkirina daxuyaniya destûrî ku ji aliyê hikûmeta demkî ve hatiye dayîn, û pêwîstiya nivîsandina destûreke nû ku mafên hemû jinan û pêkhateyan bê cudahî garantî bike, li ser esasên wekhevî û dadperweriya civakî be û pirrengiya siyasî û civakî li welat biparêze.
7- Yekkirina xebatên jinan û xurtkirina tifaqên wan ên stratejîk bi avakirina toreyên jinan ên bi hêz ku bikarin di qonaxa pêş de pêşengiyê bikin, rûbirûbûna hewildanên biçûkxistina jinan û xebat ji bo bidestxistina veguherîneke demokratîk a berfireh ku mafên jinan û hemû beşên civakê biparêze.
8- Dabînkirina parastina mafên hemû pêkhateyan li Sûriyê di çarçoveyeke yasayî û navdewletî ya girêdayî ku dawî li siyasetên dûrxistinê tîne û tekezî li ser prensîpa hevwelatîbûna wekhev û mafê hemû pêkhateyan ji nûnertiya siyasî û îdarî bê cudahî dike.
9- Projeya Rêveberiya Xweser weke modela jiyana hevbeş di navbera hemû pêkhateyan de heye ku pirensîpên demokrasî, wekhevî û dadperweriya civakî pêk tîne û nûneratiya rast û dadmend ji jinan û hemû pêkhateyan re peyda dike û ev yek ji bo bidestxistina Sûriyeke piralî ya demokratîk dike ezmûnek ku dikare li ser were avakirin.
Di encamnameyê de forumê tekez kir ku pirsgirêkên jinan li Sûriyê ji pirsgirêkên demokrasî û dadweriyê cuda nînin, belku bingeha tekoşîna avakirina dewleteke dadmend û biîstiqrar pêk tîne. Bidestxistina aştiya domdar, bêyî naskirina rola jinan weke hevkarên bingehîn di biryargirtinê de, û misogerkirina beşdariya wê ya bi bandor û rast di şekildana paşeroja welat de, dûr ji siyasetên cudaxwaz ên ku bi dehan salan rê li ber pêşketinan girtine, ne pêkan e.